“Кызыл мәчет” турында истәлекләр
“Кызыл мђчет” турында истђлеклђр
Риваятьлђргђ караганда, Иске Суыксу авылы Казан ханлыгы чорында ук булган. Тљп халкы динле булуы белђн аерылып торган. Авылда мђчетлђр књп булу моны ачык књрсђтђ.
Тарихчылар Радик Салиховныћ џђм якташыбыз Рамил Хђйретдиновныћ “Татарстан Республикасы: татар халкыныћ тарихы џђм мђдђнияте” исемле китабында авылда 1835 елда тљзелгђн мђчет тузганнан соћ, 1890 елда шул урында яћасы корыла, дип языла. Сембер губерна идарђсе мулла итеп 1866 елгы Билалетдин Хђсђновны билгели. Авылда 1894, 1897 елларда да мђчетлђр тљзелђ. Дин ђџеллђре вазифасына Хђсђн Шђрђ-фетдинов, Атаулла Шђрђ-фетдинов, Ђбделвахит Солтанов куела. 1920 елгы халык санын алу йомгакларыннан књренгђнчђ, Яћа Суыксуда 141 йорт, аларда 649 кеше, Иске Суыксуда 570 йортта 2654 кеше исђпкђ алынган. Чагыштыру љчен Буаныћ њзендђ 828 йорт, аларда 5379 кеше теркђлгђн.
Авылныћ 5 мђхђллђсендђ 5 мђчет саналган. Аныћ дњртесе каршында мђдрђсђлђр эшлђгђн. 1922 елда Совет мђктђбе эшлђп китсђ дђ, мђдрђсђдђ укыту 1928 елга кадђр дђвам иткђн. Авылныћ Колхоз урамындагы агач мђчете аеруча њзенчђлекле. Динне “кыскан” елларда, дђџрилек заманында мђчет манарасын ничек кисмичђ саклап кала алдылар икђн, дип гаќђплђнњчелђр дђ бар. Авыл тарихын яхшы белњче пенсиядђге укытучы Равил абый Ќамалетдиновтан (рђсемдђ) алынган мђгълњматларга караганда, ике бњлмђле агач мђчет 1928 елда корылган. Аћа мђчет тарихын ачыклауда љлкђн яшьтђге Фатыйма ђби Абдрахманова, Ђнвђр абый Насретдинов ярдђм иткђн-нђр. Тњбђсе кызыл тљстђге калай белђн ябылганга, халык арасында “кызыл мђчет” дип йљртелгђн бинаны ђлеге урамда яшђњче бабайлар, намаз укырга еракка барып йљрмђс љчен, халык акчасына торгызганнар. Дингђ каршы сђясђт чорында мђчет манарасын кистерњ талђбе куелса да, ул чактагы авыл Советы рђисе Сђлим абый Насыйбуллин изге йортка берђњдђн дђ кул тидертмђгђн. Агач манараны ќил-яћгырдан саклау љчен калай белђн тышлаткан “Татарстан” колхозы рђисе Нургали Сабирќановны “райком”га чакыртып, бу гамђле љчен шелтђлђгђннђр. Бњгенге кљндђ мђрхњм булган ђлеге затлар хљрмђткђ бик тђ лаек. “Татарстан” колхозында партия оешмасы секретаре булып эшлђгђн Нургали абый Сираќетдиновка ќимерелеп барган мђчетне иштерергђ ђмер бирњче табылган. Моћа каршы ул: “Авыл кеше-лђренећ бу эшкђ куллары бармаячак. Юк итђргђ телђсђгез, читтђн кеше яллагыз”, – дип ќавап биргђн.
Сакланып калган “кызыл мђчет” барыбер манарасыз калды. Ике ел чамасы элек аны кљчле ќил аударды, бары тик иске агач бинасы гына торып калды. Бњгенге кљндђ авылда гамђлдђге 4 мђчет бар. Совет власте елларында да курыкмыйча мђчет салучылар истђлеге онытылмасын иде. Авылда “кызыл мђчеткђ” биш вакыт намазга йљргђн ђтилђре, бабалары хатирђлђрен саклаучылар байтак.