Ата-аналарга киңәшләр: укучы режимын ничек җайга салырга
Яңадан яңа уку елы башланды, һәм уку процессын дөрес итеп оештыру өчен укучы режимын җайга салу бик мөһим.
Көн режимы —нидән гыйбарәт: йоклау, , ризык кабул итү, гигиена һәм сәламәтләндерү процедуралары, уку процессы, башка эшчәнлек төрләре һәм уку чорында балалар һәм яшүсмерләрнең ял итү һәм ял итү вакытын дөрес бүлү. Барлык санап үтелгәннәр үсеп килүче организмның нормаль физик һәм нерв-психик үсешенә ярдәм итә. Режим баланы тәртипкә сала. Дөрес оештырылган көн режимы баланың ярсуын булдырмаска һәм мәктәптә дә, өйдә дә баланың эшкә сәләтлелеген саклап калырга мөмкинлек бирәчәк.
Йокы. Укучының сәламәтлеген саклау өчен дөрес оештырылган йокы, аның сыйфаты һәм саны зур әһәмияткә ия. Озакка сузылган җәйге каникуллардан соң балаларны ятарга һәм бер үк вакытта йокыдан торырга өйрәтергә кирәк. Йокыга кадәр 2-3 сәгать кала төрле эмоциональ йөкләнешне чикләргә-фильмнар, телетапшырулар, тавышлы уеннар, компьютердагы уеннар, вакытны киметү, гаджетлар куллану һ.б. лар. Йоклар алдыннан кичке саф һавада йөрү, ванна кабул итү, нәфис әдәбият уку педагогларның күзәтүләре күрсәткәнчә, нерв системасына уңай йогынты ясый. Шулай ук йоклар алдыннан бүлмәне (бина) җилләтергә кирәк. 1-4 сыйныф укучылары өчен йокының уртача озынлыгы - 10-10,5 сәгать, 5-9 сыйныфлар өчен – 9-10 сәгать, 10-11 сыйныфлар өчен 8-9 сәгать тәшкил итәргә тиеш. Имтихан вакытында, контроль эшләр алдыннан һәм теләсә нинди киеренке акыл эшчәнлеге булганда, йокының гадәти озынлыгын 1 сәгатькә генә булса да арттырырга киңәш ителә. Беренче сыйныф укучыларына көндезге йокыны 2 сәгатькә кадәр оештырырга киңәш ителә. Йокы җитмәгәндә балаларда канга махсус гормоннар бүленү бозылырга мөмкин, бу аларның физик үсешенә һәм аң үсешенә тискәре йогынты ясый.
Гигиена һәм сәламәтләндерү процедуралары. Укучы көне иртәнге гимнастикадан һәм су процедураларыннан башланырга тиеш. 10-15 минут дәвамында иртәнге гимнастика төшенкелекне бетерә һәм организмны көн буена дәрт һәм энергия белән баета.
Туклану. Билгеле булганча, туклану культурасы гаиләдә формалаша. Баланы, һичшиксез, иртәнге ашны ашауга өйрәтергә кирәк. Иртәнге аш-ул сәламәтлек һәм яхшы кәеф нигезе. Гомумән алганда, дөрес оештырылган, акыллы туклану-баланың нормаль үсеше нигезе. Балаларның туклану режимы мөмкин кадәр төрле, файдалы, бай аксым, микроэлементлар һәм витаминнар белән тәэмин ителергә тиеш. Авитаминоз халәтләрне кисәтү максатларында балалар һәм яшүсмерләрнең көндәлек рационына яшелчә, яшел тәмләткечләр, җиләк-җимешләрне күбрәк кертергә киңәш ителә.
Өйдәге әзерлек. Мәктәптән соң укучы көн режимын дөрес итеп оештырырга кирәк. Өй эшен башкаруга мәктәптән соң 1-2 сәгатьтән соң керешергә киңәш ителә, чөнки ял итү өчен көчне торгызу өчен вакыт кирәк. Бу вакытны саф һавада үткәрергә кирәк. Өй дәресләрен үтәүнең нәтиҗәлелеге өчен, язма биремнәрне үтәүдән башларга һәм аларны телдәге белән аралаштырырга киңәш ителә. Өй дәресләрен әзерләүгә башлангыч сыйныф укучылары өчен 1,5-2 сәгать, урта сыйныфларга 2-3 сәгать, өлкән сыйныфларга 3-4 сәгать вакыт бирергә кирәк.
Ял. Соңгы вакытта балалар буш вакытларын гаджетлар (телефоннар, планшетлар һ.б.) белән үткәрүне өстен күрә. Шуңа күрә баланың заманча техник чараларга биргән вакытын чикләү, минимальләштерү бик мөһим. Педиатрлар һәм балалар психологлары ярты-ике яшькә кадәр сабыйларга мобиль җайланмалар бирмәскә һәм балалар һәм яшүсмерләр гаджетлар белән үткәрә торган вакытны катгый контрольдә тотарга киңәш итә. Россия галимнәре эшләрендә тәкъдим ителгән тикшеренүләр кәрәзле телефоннардан файдаланучы балаларның тискәре реакциясен ачыклаган, алар мәгънәле хәтернең йомшаруы, игътибар, аудиомотор реакциясе тизлеге, фонематик кабул итү, ярсучанлыкны бозу рәвешендә күрсәтелгән. Телевизион тапшыруларны карау һәм компьютерда эшләү (уен) өчен вакыт бирергә була, тик шул ук вакытта гигиена кагыйдәләрен үтәргә киңәш ителә: телевизор карарга яки компьютерда атнага 4-5 тапкыр уйнарга (экранда өзлексез тору вакыты - 30-60 минуттан артык түгел). Саф һавада ял итү һәм йөрүнең, шулай ук балаларның ирекле сайланган эшчәнлеге, аларның шәхси мәнфәгатьләренә һәм сәләтләренә туры китереп нәфис әдәбият уку, рәсем ясау, музыка, спорт һ.б. файдасы турында онытмаска кирәк.
Ял көннәрендә һәм каникуллар чорында укучының көн режимы гадәтиеннән аерылырга тиеш. Саф һавада булу, җәяү йөрү, кинога, театрларга, музейларга бару, шулай ук һавада, бакчада физик хезмәткә күбрәк вакыт бирелергә тиеш. Соңгысы, үз чиратында, балаларның физик, акыллы һәм әхлакый сыйфатларын үстерә. Укучыларның ял көннәрендә һәм каникулларда дөрес оештырылган режимы тулы канлы ялның нигезе булып тора һәм яңа уку атнасы (уку чиреге) башланыр алдыннан балалар организмының эшкә сәләтлелеген тулысынча торгызырга ярдәм итә.
Укучының дөрес оештырылган көне режимы аның хәлендә, сәламәтлегендә, кәефендә һәм өлгерешендә уңай чагылыш табачак.