Олы яшьтә ничек кибер грамоталы булырга
Кибертехнологияләр компьютерны гына түгел, ә аңа туры килә торган җайланмаларны да (планшет, кесә телефоны, «акыллы» сәгать һ.б.) куллануны да үз эченә ала, күп кенә өлкән яшьтәге кешеләр актив тормыш алып бара, үз сәламәтлекләре турында кайгырта, югары интеллектуаль йөк белән бәйле катлаулы профессиональ функцияләрне башкара. Олы яшьтәге гражданнарның күбесе социаль челтәрдә вакыт үткәрергә, WhatsApp, Viber яки Telegram кебек хәбәрчеләргә хат язарга яраталар, шуңа күрә алар бик еш алдау, туплаган акчаларын яулап алу омтылышы белән очрашалар. Идарәгә күп тапкырлар алданган, кертемнәрдә, пенсия банк счетларында сакланган акчаларында алданган өлкән яшьтәге гражданнар мөрәҗәгать итә. Әгәр дә сез үз акчаларыгызны куркыныч астына куярга теләмисез икән, мошенниклардан саклану өчен гади киңәшләрне кулланыгыз: телефоннан сөйләшкәндә мошенниклар сезнең финанс хәлегез, мәсәлән, пенсия тупланмалары, пенсия счеты турында мәгълүмат алырга тырыша. Алар шулай ук сезнең банк карталары мәгълүматларын алдап сорый яки ашыгыч түләү сорый алалар. Шул ук вакытта мошенниклар еш кына «бер тапкыр кулланыла торган» яки яшерен телефон номерларын кулланалар. Мошенникларның төп бурычы-эмоцияләрдә уйнап сезнең мәгълүматны һәм акчаны урлау. Сезнең төп бурычыгыз — курыкмау һәм ашыкмау. Тыныч кына сөйләшүдән баш тартыгыз һәм трубканы куегыз. Аннары банкка яки Пенсия фондына шалтыратыгыз һәм әлеге шалтырату турында хәбәр бирегез. Исегездә тотыгыз, мошенниклар — яхшы психологлар. Иң еш очрый торган мошенник фразеологизмнары:
«Сезнең счеттан башка шәһәрдә акча күчерергә телиләр …»
«Сезгә кредит рәсмиләштерделәр…»
«Тикшерүдә катнашыгыз. Аның турында беркемгә дә әйтмәгез. Намуссыз хезмәткәрне тотарга булыш …»
«Мошенниклык операциясен бетерү өчен кодны әйтегез …»
«Сезнең пенсия туплаулары куркыныч астында. Финанс югалтуларын булдырмас өчен, акчаны куркынычсыз счетка күчерергә кирәк …»
«Сезнең акчагызны саклап калу өчен, без сезнең акчагызны тикшерү вакыты өчен күчереләчәк махсус күзәнәк ачачакбыз …»
Боттан автоматик хәбәр: «Сезнең карточка блокланган, зинһар ------ номер буенча шалтыратыгыз... »
«Әйдәгез, сезнең картадагы балансны тикшерик...»
Сезнең төп бурычыгыз — игътибарлы булу. Онытмагыз, мошенниклар сезне бутау өчен хатлар һәм сайтлар өчен заманча технологияләрне кулланалар.
Фишинг хәбәрләренең төрләре:
Билгесез туганнан мирас алу
Бик аз бәяле товар сатып алу тәкъдиме
Компенсация яки өстенлекләр алу өчен гариза тутыру тәкъдиме
- Штрафлар яки салымнар түләү зарурлыгы турында хәбәр итү, түләүдән качу җинаять җаваплылыгына китерәчәк
- Пенсия тупланмаларын башка фондка отышлырак шартлар белән күчерү турындагы тәкъдим • мобиль банкның шәхси кабинетын вату яки шикле активлык турында хәбәр • шәхси мәгълүматны раслау яки яңарту үтенече
- Призлар һәм бүләкләр өчен сораштыруда катнашырга тәкъдим
Сезнең төп бурычыгыз- мәгълүматка сакчыл карау. Онытмагыз, мошенниклар кирәкле мәгълүматны алу өчен теләсә нинди мөмкинлекне кулланалар. Банк карталары һәм документлар фотоларын җибәрмәгез
Алдаучылардан үзеңне ничек сакларга:
Нинди мәгълүмат белән уртаклашуыгызны карагыз
Чатка нәрсә җибәрергә теләгәнегезгә игътибарлы булыгыз, шәхси мәгълүматлар булган мәгълүматны урнаштырмагыз
Сезнең турында шәхси мәгълүмат бирергә кирәк булган тикшерүләрдә катнашмагыз!
Бәлагә эләккән дустыңа акча күчерергә ашыкмагыз. Башта аңа шалтыратыгыз һәм хәбәрдәге хәлнең реаль булуына инаныгыз һәм сезнең ярдәмегез чыннан да кирәк. Әгәр дә сез шалтырата алмасагыз, уртак танышлар аша мәгълүматны белергә тырышыгыз.
Әгәр дә сез дәүләттән яңа түләү турында игълан ителгән хат алсагыз, рәсми сайтларда мәгълүматны тикшерегез яки телефон аша кирәкле ведомствога шалтыратыгыз.
Провакациягә һәм агрессиягә бирешмәгез. Әгәр дә алар Интернет аша сезгә чыксалар җавап бирмәгез һәм бернәрсә дә исбатламагыз. Агрессорны блоклагыз һәм вакыйга турында ярдәм хезмәтенә хәбәр итегез.