22.03.2023 елдан 17.04.2023 елга кадәр 2023 елның 24 мартында Бөтендөнья туберкулезга каршы көрәш көненә багышланган чаралар узачак
2023 елның 24 мартында Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасы (ВОЗ) инициативасы белән ел саен туберкулезга каршы Бөтендөнья көрәш көне үткәрелә. Әлеге чараның максаты - халыкка әлеге авыру һәм профилактика чаралары, сәламәт яшәү рәвешен пропагандалау турында мәгълүмат бирү. Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасы мәгълүматлары буенча планета халкының өчтән бер өлеше туберкулез микобактериясе белән зарарланган. Дөньяда ел саен туберкулез белән 10 млн. кеше авырый, шуларның 1 миллионнан артыгы - балалар. Туберкулез элеккечә дөньядагы үлемнең төп 10 сәбәбе исәбенә керә. Татарстан Республикасында 2022 елда авыручылар саны 100 мең кешегә 25,0 (971 яңа очрак) тәшкил итте, бу 2021 ел дәрәҗәсеннән 6,8 %ка югарырак - 100 мең кешегә 23,4 (912 очрак). Татарстан Республикасында туберкулез белән авыру дәрәҗәсе уртача федератив күрсәткечтән 20,1 %ка түбәнрәк (Россия Федерациясе - 31,3) һәм Идел буе федераль округы буенча күрсәткечтән 19,1 %ка түбәнрәк (Идел буе федераль округы - 30,9). Республиканың 14 муниципаль районында туберкулез белән авыручылар республика күрсәткечләреннән югарырак (Әгерҗе, Әлки, Әлмәт, Арча, Буа, Югары Ослан, Биектау, Зеленодольск, Кайбыч, Лениногорск, Мөслим, Нурлат, Теләче, Ютазы районнары).
Балаларның авырулары начар прогностик күрсәткеч булып тора һәм өлкәннәр арасында туберкулез инфекциясенең ачыкланмаган чыганаклары булуын күрсәтә. Туберкулез-туберкулез микобактерияләре китереп чыгарган һәм төрле органнарга һәм системаларга, әмма ешрак сулыш органнарына зарарлы хроник йогышлы авыру. Туберкулез кешедән кешегә һава – тамчы юлы аша тарала. Йөткергәндә, төчкергәндә яки какырган вакытта үпкә туберкулезы белән авыручы кешеләр һавага микобактерияләр бүлеп чыгаралар, алар 16 метр радиуста тарала һәм 23 квадрат метр мәйданны зарарлый ала. Туберкулезны китереп чыгаручы матдә тышкы мохиттә бик тотрыклы: авыруның кипкән какырыгында микобактерия 10 айга кадәр саклана ала, ә караңгыда алар 3 елга кадәр яшәү сәләтен саклый. Авыруның киемнәрендә һәм әйберләрендә, китапларда, келәмнәрдә һәм көнкүреш әйберләрендә озак вакыт саклана ала. Түбән температураларга туберкулез микобактерияләре сизгер түгел: минус 10°с кадәр температурада берничә атна дәвамында, минус 23°С температурада 7 елга кадәр яшәү сәләтен саклыйлар. Кайнату берничә минуттан соң микобактерияләрне үтерә. Аларга кояш яктысы зарарлы тәэсир итә, 10-15 минут эчендә кояш яктысы микобактерияне үтерә. Көненә 30 минут эшләүче бактерицид лампалар бинаны тулысынча чистарта ала. Туберкулез мәкерле, чөнки аның беренче билгеләре шулкадәр билгесез ки, кеше аларга игътибар итми. Бераз хәлсезлек, тиз ару, баш әйләнү, температураның 37 градустан югары күтәрелмәве, тирләү, нечкә итеп йөткерү. Бу симптомнар айлар дәвамында уртача булырга мөмкин. Нәкъ менә бу медицина ярдәме сорап соңрак мөрәҗәгать итүгә һәм нәтиҗәдә туберкулезны клиник стадиядә вакытында, соңрак ачыклауга китерә. Шуңа күрә, туберкулезны иртә ачыклау максатыннан, өлкәннәр вакытында флюорографик тикшерү, ә балалар иммунодиагностика үтәргә тиеш. Безнең илдә халыкны күпләп флюорографик тикшерү 50 нче еллардан бирле үткәрелә һәм бүген үзен тулысынча аклый һәм туберкулезны гына түгел, ә башка сулыш органнары авыруларын да - онкология формацияләрен һәм саркоидозны иртә ачыклауның гади, уңайлы һәм нәтиҗәле ысулы булып тора. «Туберкулезны профилактикалау» СанПиН 3.3686 - 21 VIII бүлеге инфекцион авыруларны профилактикалау буенча санитар эпидемиологик таләпләр өлкән яшьтәге халыкны флюорографик тикшерүнең вакыт һәм вакытлычалыгын билгели. Мәсәлән, декретацияләнгән төркемнәргә һәм куркыныч төркеменә кермәгән халык 2 елга 1 тапкыр флюорографик тикшеренү уза, республиканың елына 40 һәм аннан да күбрәк очрак булган муниципаль берәмлекләреннән тыш. Моннан тыш, санитар кагыйдәләр белән елына 2 тапкыр флюорографик тикшерү узучы контингентлар билгеләнгән – бу туберкулез инфекциясе чыганаклары белән элемтәдә булган чакырылучылар, туберкулез белән авырган кешеләр, ВИЧ-инфекцияле кешеләр, наркология һәм психиатрия учреждениеләрендә исәптә торучы затлар, билгеле бер яшәү урыны булмаган затлар. Декретацияләнгән һөнәр ияләре (балалар һәм яшүсмерләр өчен шифаханә-курорт, мәгариф, сәламәтләндерү һәм спорт учреждениеләре, балалар һәм яшүсмерләр өчен социаль хезмәт күрсәтү учреждениеләре, медицина оешмалары хезмәткәрләре, өлкәннәр һәм инвалидлар өчен социаль хезмәт күрсәтү оешмалары хезмәткәрләре азык-төлек продуктларын, шул исәптән сөт һәм сөт продуктларын, көнкүреш эшкәртү һәм сату оешмалары хезмәткәрләре, халыкка хезмәт күрсәтү, суүткәргеч корылмалары хезмәткәрләре), шулай ук сулыш органнарының, ашказаны-эчәк трактының хроник специфик булмаган авырулары белән авыручылар, шикәр диабеты белән авыручылар; онкогематологик авырулар белән авыручылар ел саен флюорографик тикшеренү үтәләр. Балаларны профилактик тикшерү өчен кулланыла торган төп ысул булып иммунодиагностика (Манту пробасы яки диаскинтест) тора. 8 яшькә кадәрге балаларга – Манту пробасы, 8 яшьтән 18 яшькә кадәрге балаларга – диаскинтест ясала. Табиб кына иммунодиагностика нәтиҗәләре буенча инфекция дәрәҗәсен билгели һәм алга таба тикшерү һәм күзәтү билгели ала. Основным методом, применяемым для профилактического обследования детского населения, является иммунодиагностика (проба Манту или диаскинтест). детям до 8 лет – проба Манту, с 8 лет до 18 лет – диаскинтест. Только врач может определить степень инфицирования по результатам иммунодиагностики и назначить дальнейшее обследование и наблюдение. Манту яки диаскинтестның уңай реакциясе-ата-аналар өчен сак булырга һәм баласының сәламәтлегенә җентекләбрәк карарга сәбәп. Монда озакка сузарга һәм уйларга ярамый. Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасы мәгълүматлары буенча, 2000 елдан бирле 74 миллион кеше туберкулезны диагностикалау һәм дәвалауның нәтиҗәле ысуллары ярдәмендә